علل جذابیت و گرایش به عرفان های نوظهور

علل جذابيت وگرايش به عرفان‌هاي نوظهور در جهان معاصرچيست؟

kazeb_1.jpgدر پاسخ به این سوال دو عامل از همه مهم ترند.اولین عامل فطرت خداجویی که همان گرایش به پرستش و معنویت است. این عامل بستری درونی در همه انسان ها ایجاد کرده و ایشان را به سمت معناگرایی و امور باطنی می کشد.

اگرچه تعریفی که مکاتب مختلف از این بخش وجود انسان دارند یکسان نیست اما همگی اصل این گرایش و میل را در انسان پذیرفته اند. به هر روی آن چه مهم است وجود چنین گرایش مشترکی است که در همه انسان ها وجود دارد.

دومین عامل اقتضائات زندگی ماشینی است. دنیای امروز شاهد بالا رفتن آمار افرادي است که دچار استرس، اختلال رواني و روان‌پريشي‌اند. از نگاه روان شناسي وجود «بحران» در بعد روح و روان مشخصه‌هايي دارد و فقط به بعضی از این عوارض، بحران اطلاق شده است؛ اما بايد اذعان کرد که تنش‌هاي به‌ظاهر سطحي از آن‌جا که به عدم تعادل روحي دامن مي‌زنند، فرساينده و آزار دهنده­اند و اگر در مراحل ابتدایی به آن‌ها بحران اطلاق نشود، بی‌شک مي‌توانند بستر شکنندگي روان (بحران رواني) را فراهم کنند. همين رنجش‌هاي دروني و ناملایمات روانی است که يکي از علل پيدايش معنويت‌هاي جديد است. فشارهای زندگی ماشینی چنان شکننده است که بعضی از محققان ادیان جدید گفته‌اند:

امروزه مشکل می‌توان انسانی را درحال قدم زدن در خیابان­های نیویورک مشاهده کرد که تحت تاثیر داروهای روان‏گردان نباشد.[1]

اين عامل نه بستر و زمينه، که «علّت» پيدايش بسیاری از جنبش‌های معنوي جديد است. جالب اين‌که امروزه شمار بسیاری از کساني که حامل يک پيام معنوي و صاحب مسلکي عرفاني‌اند، افرادي هستند که دوره‌اي از بحران را پشت سر گذاشته­اند و به مدد دسته‌اي از عوامل توانسته‌اند «برون‌رفتِ از بحران» را تجربۀ کنند. تجربه موفق ايشان در فرار از بحران يا احياناً فرو نشاندن و مهار بحران، باعث شده که «عوامل برون‌رفت» را به جای معنويت و گاهي با نام عرفان مطرح و تبليغ کنند.

بعضي از محققان برجسته­ی جنبش‌هاي معنوي جديد از جمله استارک و بين بريج، سردمداران مکاتب معنوي جديد را افرادي با استعداد ويژه و نبوغ خاص مي‌دانند که توانسته­اند تجربۀ شخصي و داستان نجات خود را نظام‌مند سازند و آن را به صورت مکتب عرضه کنند.

اين افراد هنگام پشت سرگذاشتن یک دوره بیماری، بسيار خلّاق و نوآورند و مي‌توانند جبران‏کننده‌ها و افکار مذهبي کاملاً نويني را ايجاد کنند. آن‌ها پس از بهبودی و پيداکردن وضعيت بهنجار قادر خواهند بود افکاري را که در دورۀ بيماري‌شان به دست آوردند به گوش ديگران برسانند و آن را به صورت يک سازمان نوپديد تجسّم بخشند.[2]

بررسی‌های میدانی در غرب حاکی از آن است که فشارهاي شکنندۀ زندگي ماشيني، تشدید بيماري‌هاي رواني، انزوا و بي‌اعتمادي از يک سو و دسترسي نداشتن به معنويت ناب و عرفان حقيقي از دیگر سو، در شکل‌گيري معنویت‌هاي نوپديد سهم جدّي داشته است.

ملکم هميلتون متخصّص جامعه‌شناسی دين و يکي از پرکارترين پژوهشگران عرصۀ اديان جديد، اين واقعیت را در مورد غرب به خصوص کشور ايالات متحده صادق مي‌داند و معتقد است که به‌هم‌ريختگي و تلخي روابط شخصي، اعتياد به مواد مخدر، بيماري‌هاي رواني، انزوا، بي‌اعتمادي و تنهايي باعث خلق گروه‏های تازه‏ای شده و فرقه‌هاي جديد از اين اوضاع بيمار‌گونه بيش‌ترين بهره را بردند[3].

[1] . ناگدرا، یوگا و چشم اندازهای نو در برخورد با تنش، ترجمه مجید آصفی، ص 47.

[2] . ملکم هميلتون، جامعه شناسي دين، ترجمه محسن ثلاثي، ص 354.

[3] همان، ص 368.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.